Najzimniejsze miasta w Polsce
W Polsce o miano bieguna zimna rywalizują przede wszystkim Wiżajny oraz Hala Izerska. Oficjalny tytuł, zgodnie z kryteriami Światowej Organizacji Meteorologicznej dla terenów nizinnych, przypada wsi Wiżajny w województwie podlaskim, gdzie odnotowano minus 35,5 stopnia Celsjusza. Nieoficjalnym rekordzistą pozostaje jednak sudecka Hala Izerska, nazywana „małą Syberią”, gdzie historyczne pomiary wskazały nawet minus 42 stopnie Celsjusza, a przymrozki zdarzają się tam również w środku lata.
Poznaj najzimniejsze miejsca w Polsce
Zima w Polsce w ostatnich dekadach zmieniła swoje oblicze i rzadziej przypomina surowe pory roku, z którymi zmagali się nasi przodkowie. Siarczyste mrozy, wysokie zaspy śnieżne oraz spadki temperatury poniżej minus 20 stopni Celsjusza występują coraz rzadziej w skali całego kraju. Złagodzenie klimatu nie oznacza całkowitego zaniku ekstremalnych zjawisk pogodowych, ponieważ w granicach Polski nadal funkcjonują lokalizacje o specyficznym mikroklimacie, gdzie zima pokazuje swoje najgroźniejsze oblicze. Tradycyjnie za najzimniejszy region uważa się Suwalszczyznę, nazywaną „polskim biegunem zimna”, lecz szczegółowe dane meteorologiczne wskazują na istnienie miejsc o jeszcze surowszych warunkach, takich jak kotlina w Górach Izerskich czy bieszczadzkie doliny. Analiza historycznych i współczesnych pomiarów pozwala wyłonić punkty na mapie, w których termometry wskazują wartości budzące respekt nawet u doświadczonych podróżników.
Wiżajny jako oficjalny polski biegun zimna
Powszechnie uważa się Suwałki za najzimniejszy punkt na mapie Polski ze względu na najniższe średnie temperatury zimowe, ale w rzeczywistości to niewielka wieś Wiżajny dzierży ten tytuł. Miejscowość zlokalizowana w powiecie suwalskim, zamieszkana przez mniej niż 1000 osób, charakteryzuje się najniższą roczną sumą temperatur w skali ogólnopolskiej. Osada o korzeniach jadźwińskich w okresie przedwojennym doświadczała zim trwających nawet do czerwca, po których następowało krótkie lato. Współczesne zmiany klimatyczne wydłużyły okres letni, lecz Wiżajny pozostają jedną z najzimniejszych lokalizacji w kraju. Rekord padł tutaj 12 stycznia 1950 roku, kiedy termometry wskazały minus 35,5 stopnia Celsjusza. Wieloletnia amplituda temperatury w tym miejscu jest imponująca i wynosi 72,5 stopnia, rozciągając się od wspomnianego rekordu mrozu do plus 37 stopni Celsjusza.
Status Wiżajn jako oficjalnego bieguna zimna wynika z precyzyjnych regulacji meteorologicznych. Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Meteorologicznej, tytuł ten w danym kraju może otrzymać wyłącznie miejsce położone na nizinach, które wykazuje najniższą temperaturę wieloletnią oraz najmroźniejsze okresy zimowe i letnie. To kryterium eliminuje lokalizacje górskie, które często notują niższe wartości bezwzględne, ale znajdują się na znacznych wysokościach. Wiżajny, położone tuż przy granicy z Litwą i Rosją, przyciągają turystów nie tylko klimatem, ale także unikalnym położeniem geograficznym. W pobliżu wsi, w okolicy miejscowości Bolcie, znajduje się trójstyk granic, gdzie zbiegają się terytoria Polski, Litwy i Rosji.
Fenomen Hali Izerskiej i „Małej Syberii”
Konkurentem do miana najzimniejszego miejsca jest Hala Izerska, położona w Sudetach w województwie dolnośląskim. Miejsce to, określane mianem „małej Syberii”, zawdzięcza swoje ekstremalne warunki specyficznemu ukształtowaniu terenu i położeniu geograficznemu. Hala jest wklęsłym obniżeniem otoczonym pasmami górskimi, co sprzyja gromadzeniu się ciężkiego, zimnego powietrza spływającego ze zboczy. W bezchmurne noce dochodzi tam do zjawiska radiacyjnej inwersji temperatury, kiedy ciepło gwałtownie ucieka z gruntu do atmosfery. Historyczne zapisy z zimy 1939/1940 wskazują na spadki temperatury sięgające minus 42 stopni Celsjusza. Jest to wartość niższa niż oficjalny rekord z Wiżajn, jednak wysokogórskie położenie Hali Izerskiej uniemożliwia jej przejęcie oficjalnego tytułu nizinnego bieguna zimna.
Klimat Hali Izerskiej jest na tyle surowy, że ujemne temperatury zdarzają się tam o każdej porze roku, co stanowi ewenement na skalę kraju. Nawet w środku kalendarzowego lata turyści mogą natrafić na przymrozki. Rekord letniego zimna padł 20 lipca 1996 roku, kiedy zanotowano tam minus 5,5 stopnia Celsjusza. Na ten unikalny mikroklimat wpływa również lokalizacja na południowo-zachodnim krańcu Polski, narażonym na napływ wilgotnych i chłodnych mas powietrza znad Oceanu Atlantyckiego. Mimo braku oficjalnego tytułu przyznawanego przez organizacje meteorologiczne dla terenów nizinnych, Hala Izerska pozostaje w świadomości wielu obserwatorów pogody rzeczywistym liderem pod względem ekstremalnie niskich wskazań termometrów.
Historyczne rekordy mrozu w Olecku i innych regionach
Polskie kroniki meteorologiczne odnotowują imponujące rekordy zimna również w innych regionach, często zapominanych w codziennych prognozach pogody. Jednym z takich miejsc jest Olecko na Warmii i Mazurach. To tutaj 9 lutego 1929 roku stacja meteorologiczna zarejestrowała jedną z najniższych temperatur w historii pomiarów na ziemiach polskich, wynoszącą minus 41,2 stopnia Celsjusza. Tego typu mrozy stanowią wyzwanie zarówno dla mieszkańców, jak i turystów odwiedzających ten region zimą. Podobne wartości odnotowywano w innych częściach kraju w pierwszej połowie XX wieku. W 1940 roku w Siedlcach słupki rtęci spadły do około minus 41 stopni, a w rejonie Żywca w 1929 roku zanotowano minus 40,6 stopnia Celsjusza.
Najniższe zanotowane temperatury historyczne
- Hala Izerska: -42°C (zima 1939/40)
- Olecko: -41,2°C (9 lutego 1929)
- Siedlce: ok. -41°C (1940)
- Żywiec: -40,6°C (1929)
- Stuposiany: -37,1°C (28 grudnia 1996)
Suwalszczyzna jako region, poza samym rekordem Wiżajn, regularnie dostarcza dowodów na surowość polskiego klimatu. W 2012 roku w Suwałkach zarejestrowano minus 35 stopni Celsjusza. Obszar ten charakteryzuje się występowaniem silnych wiatrów, które znacząco potęgują odczucie chłodu, nawet przy nieco wyższych wskazaniach termometru. Również stolica województwa podlaskiego, Białystok, potrafi zaskoczyć ekstremalnymi warunkami – w grudniu 2010 roku odnotowano tam w nocy minus 33 stopnie Celsjusza.
Ekstremalne warunki w górskich kotlinach i na szczytach
Góry stanowią odrębną kategorię w analizie najzimniejszych miejsc w Polsce, a prym wiodą tu Bieszczady oraz Tatry. Wieś Stuposiany w Bieszczadach regularnie notuje drastyczne spadki temperatur. 28 grudnia 1996 roku zmierzono tam minus 37,1 stopnia Celsjusza, co stanowi rekord grudnia w Polsce. Nawet podczas łagodniejszych zim miejscowość ta wyróżnia się na tle kraju – niedawne pomiary wskazały tam minus 25,9 stopnia Celsjusza, przy czym temperatura przy gruncie była z pewnością jeszcze niższa. Specyfika terenów podgórskich sprzyja stagnacji zimnego powietrza, co czyni Stuposiany jednym z najbardziej wymagających termicznie miejsc do życia.
W Tatrach ekstremalne zimno występuje zarówno w kotlinach, jak i na szczytach, choć mechanizmy powstawania mrozu są tam różne. W tatrzańskich kotłach, takich jak Litworowy Kocioł, temperatura potrafi spaść poniżej minus 40 stopni, co wynika z gromadzenia się zimnego powietrza w zagłębieniach terenu. Z kolei na Kasprowym Wierchu (1987 m n.p.m.) stacja meteorologiczna regularnie rejestruje temperatury poniżej minus 30 stopni Celsjusza. W tym przypadku kluczowym czynnikiem potęgującym zimno jest wiatr. Ekspozycja na silne podmuchy na grani sprawia, że odczuwalna temperatura jest znacznie niższa niż ta wskazywana przez przyrządy pomiarowe, co stanowi śmiertelne zagrożenie dla nieprzygotowanych turystów.
Czy mieliście okazję odwiedzić któreś z tych miejsc zimą i doświadczyć ich legendarnego chłodu na własnej skórze?