Wystawa „Jaćwieskie eldorado” w Muzeum Okręgowym w Suwałkach prezentuje unikalne zabytki z najbogatszego cmentarzyska Jaćwingów w Krukówku, odkrytego w gminie Raczki. Ekspozycja, dostępna dla zwiedzających do połowy marca 2026 roku, obejmuje broń, biżuterię oraz przedmioty codziennego użytku wydobyte podczas badań archeologicznych prowadzonych od 2016 roku. Organizatorami wystawy są Muzeum Okręgowe w Suwałkach oraz Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie, które sfinansowało konserwację części zbiorów.
Wystawa Jaćwieskie eldorado w Suwałkach
Muzeum Okręgowe w Suwałkach ponownie zaprasza na wystawę czasową poświęconą jednemu z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich lat w regionie północno-wschodniej Polski. Ekspozycja zatytułowana „Jaćwieskie eldorado” prezentuje efekty prac badawczych prowadzonych na stanowisku w Krukówku. Zbiory te, po serii prezentacji w kilkunastu miastach Polski i Litwy, powróciły do macierzystej placówki i pozostaną udostępnione zwiedzającym do połowy marca 2026 roku. Wystawa koncentruje się na dziedzictwie Jaćwingów, ludu zamieszkującego tereny dzisiejszej Suwalszczyzny we wczesnym średniowieczu, a zgromadzone artefakty stanowią dowód na wysoki status materialny i społeczny ówczesnych mieszkańców tych ziem. Kluczowym elementem ekspozycji jest ukazanie bogactwa cmentarzyska ciałopalnego, które archeolodzy uznają za najbogatsze tego typu stanowisko jaćwieskie odkryte do tej pory.
Historia odkrycia w Krukówku i kontekst badań archeologicznych
Badania na stanowisku w Krukówku w gminie Raczki rozpoczęły się w 2016 roku i są wynikiem współpracy archeologów z suwalskiego Muzeum oraz Działu Bałtów Państwowego Muzeum Archeologicznego. Historia tego miejsca posiada wątek kryminalny, gdyż zanim teren został zabezpieczony przez naukowców, stał się obiektem zainteresowania nielegalnych poszukiwaczy skarbów. Okoliczności uratowania stanowiska angażowały policję, prokuraturę, służby ochrony zabytków oraz archeologów, co pozwoliło na zabezpieczenie bezcennych historycznie przedmiotów przed rozproszeniem na czarnym rynku. Prace wykopaliskowe ujawniły cmentarzysko ciałopalne o niespotykanym dotąd nasyceniu luksusowymi dobrami grobowymi. Działania ratunkowe i systematyczne badania pozwoliły na naukowe opracowanie znalezisk, które obecnie stanowią trzon prezentowanej kolekcji, dając wgląd w kulturę i zwyczaje pogrzebowe dawnych mieszkańców tych ziem.
Bogactwo inwentarza grobowego: broń, ozdoby i narzędzia
Główną część ekspozycji stanowią oryginalne eksponaty pozyskane w trakcie prac wykopaliskowych, które pełniły funkcję darów grobowych podkreślających status majątkowy zmarłych. Zwiedzający mogą zobaczyć szeroki wachlarz ozdób i elementów stroju, w tym zapinki, bransolety, pierścionki, charakterystyczne naszyjniki typu totenkrone, zawieszki, paciorki oraz dzwoneczki i sprzączki. Istotnym elementem kolekcji są militaria, reprezentowane przez miecze, groty oszczepów i włóczni, a także kompletne oporządzenie jeździeckie, obejmujące ostrogi, wędzidła i strzemiona. Zbiory dopełniają przedmioty codziennego użytku, takie jak noże, krzesiwa, osełki, igły, szydła, przęśliki oraz naczynia gliniane. Przedmioty te, poddane profesjonalnej konserwacji, stanowią własność Muzeum Okręgowego w Suwałkach i reprezentują najwyższy poziom rzemiosła jaćwieskiego.
Aranżacja wystawy i materiały dokumentacyjne
Scenariusz wystawy łączy prezentację fizycznych artefaktów z bogatym materiałem wizualnym, co pozwala na pełniejsze zrozumienie kontekstu znalezisk. Tłem dla gablot z zabytkami są wielkoformatowe fotogramy przedstawiające zielone fragmenty Puszczy Augustowskiej w okolicach stanowiska archeologicznego, co osadza zabytki w ich pierwotnym krajobrazie. Ekspozycję uzupełniają fotografie dokumentujące przebieg wykopalisk w Krukówku oraz zdjęcia z jaćwieskiego festynu archeologicznego w Szwajcarii, które ilustrują rekonstrukcje zwyczajów pogrzebowych. Za scenariusz i aranżację odpowiadają Jerzy Siemaszko, Renata Maskowicz-Sikorowska oraz Kazimierz Sobecki, a teksty towarzyszące wystawie opracowali Marcin Engel i Jerzy Siemaszko. Warstwę merytoryczną i konsultacje naukowe zapewnili specjaliści z Państwowego Muzeum Archeologicznego: Marcin Engel, Cezary Sobczak i Karol Żołędziowski.
Kiedy zwiedzać wystawę jaćwieskie eldorado?
Wystawa jest efektem ścisłej współpracy między Muzeum Okręgowym w Suwałkach a Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Warszawska placówka sfinansowała konserwację części prezentowanych obiektów, co umożliwiło ich bezpieczną ekspozycję. Wernisaż uświetnili członkowie Stowarzyszenia Pera Sudinoi – Synowie Jaćwieży, zapewniając historyczną oprawę wydarzenia, a odwiedzający mieli możliwość bezpośredniego spotkania z badaczami stanowisk jaćwieskich. Muzeum Okręgowe w Suwałkach jest otwarte dla zwiedzających od wtorku do piątku w godzinach 8.00 – 16.00, natomiast w weekendy (sobota i niedziela) placówka pracuje w godzinach 9.00 – 17.00. Po zakończeniu ekspozycji w Suwałkach w marcu 2026 roku, wystawa planowana jest do dalszego objazdu po innych miastach w kraju.
Fot. Beata Chełmicka-Bordzio, Suwalska Organizacja Turystyczna