Komisja Europejska wstępnie uznała, że TikTok może naruszać akt o usługach cyfrowych (DSA) poprzez stosowanie uzależniających mechanizmów, takich jak nieskończone przewijanie, autoplay i spersonalizowane rekomendacje. Urzędnicy wskazują, że platforma nie przeanalizowała wystarczająco wpływu tych rozwiązań na zdrowie psychiczne użytkowników, zwłaszcza nieletnich. Jeśli zarzuty się potwierdzą, TikTok może zostać zobowiązany do zmiany podstawowego projektu aplikacji i zapłacić karę do 6% globalnych przychodów.
TikTok na celowniku Komisji Europejskiej. Wstęp do postępowania w ramach DSA
Komisja Europejska opublikowała 6 lutego wstępne ustalenia w sprawie zgodności TikToka z aktem o usługach cyfrowych (Digital Services Act). Postępowanie dotyczy projektowych mechanizmów platformy, które według urzędników mogą sprzyjać uzależnieniu użytkowników. W centrum analizy znalazły się funkcje zwiększające czas spędzany w aplikacji oraz sposób działania systemu rekomendacji. Komisja oceniła, że TikTok nie przeprowadził wystarczającej analizy ryzyka dla dobrostanu fizycznego i psychicznego użytkowników, w szczególności osób nieletnich i dorosłych podatnych na kompulsywne korzystanie z mediów społecznościowych. Wstępne ustalenia nie przesądzają o ostatecznym wyniku sprawy, ale stanowią kolejny etap formalnego postępowania rozpoczętego 19 lutego 2024 roku.
Mechanizmy projektowe, które mogą prowadzić do kompulsywnego korzystania
Zdaniem Komisji sposób projektowania interfejsu TikToka wzmacnia mechanizm nagradzania użytkownika niekończącym się strumieniem treści. Badania naukowe wskazują, że takie rozwiązania mogą obniżać samokontrolę i prowadzić do automatycznego, nawykowego korzystania z aplikacji. Urzędnicy podkreślają, że stałe dostarczanie nowych materiałów może wprowadzać użytkowników w tryb „autopilota”, zwiększając ryzyko zachowań kompulsywnych.
Najważniejsze elementy wskazane w postępowaniu:
- nieskończone przewijanie (infinite scroll),
- automatyczne odtwarzanie filmów (autoplay),
- powiadomienia push,
- silnie spersonalizowany system rekomendacji treści.
Komisja zwróciła uwagę, że platforma miała dostęp do danych sygnalizujących problematyczne wzorce korzystania, takich jak częste uruchamianie aplikacji czy aktywność w godzinach nocnych, szczególnie wśród nieletnich. Według wstępnej oceny wskaźniki te nie zostały właściwie uwzględnione w analizie ryzyka.
Niewystarczające narzędzia kontroli czasu i ochrony nieletnich
TikTok oferuje funkcje zarządzania czasem ekranowym oraz narzędzia kontroli rodzicielskiej, lecz Komisja uznała je za mało skuteczne. Narzędzia ograniczające czas korzystania można łatwo pominąć, ponieważ wprowadzają niewielkie utrudnienia dla użytkownika. W przypadku kontroli rodzicielskiej problemem ma być konieczność dodatkowej konfiguracji oraz poziom wiedzy technicznej wymagany od opiekunów.
W ocenie Komisji obecne rozwiązania nie ograniczają w sposób realny ryzyka wynikającego z projektowego charakteru platformy. Wskazano, że odpowiedzialność za kontrolę czasu korzystania została w dużej mierze przeniesiona na użytkowników i rodziców, zamiast być elementem konstrukcji samej usługi.
Jakie zmiany może wprowadzić TikTok. Oczekiwania regulatora
Na obecnym etapie Komisja sygnalizuje potrzebę modyfikacji podstawowego projektu aplikacji. Wśród rozważanych kierunków zmian wymieniane są:
- wprowadzenie obowiązkowych przerw w korzystaniu z aplikacji,
- ograniczenie lub stopniowe wyłączenie mechanizmu nieskończonego przewijania,
- skuteczne przerwy nocne w korzystaniu z platformy,
- modyfikacja systemu rekomendacji treści w celu ograniczenia efektu „rabbit hole”.
Komisja Europejska prowadziła analizę na podstawie raportów ryzyka TikToka, wewnętrznych danych, odpowiedzi spółki na zapytania oraz konsultacji z ekspertami zajmującymi się uzależnieniami behawioralnymi. TikTok odrzucił zarzuty, korzystając z prawa do obrony i przedstawienia własnego stanowiska.
Możliwe konsekwencje i szerszy kontekst regulacji mediów społecznościowych
Jeżeli wstępne ustalenia zostaną potwierdzone, Komisja może wydać decyzję o niezgodności z DSA. W takim przypadku platformie grozi kara finansowa sięgająca do 6% całkowitego rocznego globalnego obrotu. Równolegle konsultowany będzie Europejski Urząd ds. Usług Cyfrowych.
Postępowanie wpisuje się w szerszy trend zaostrzania regulacji dotyczących wpływu mediów społecznościowych na młodych użytkowników. W wielu krajach trwają prace nad ograniczeniami wiekowymi i obowiązkową weryfikacją wieku. Australia wprowadziła obowiązek dezaktywacji kont osób poniżej 16 lat, podobne rozwiązania analizują m.in. Wielka Brytania i Hiszpania, a część państw europejskich oraz liczne stany USA przyjęły już przepisy w tym zakresie.
Co dalej z TikTokiem w Europie
Sprawa TikToka może stać się jednym z najważniejszych testów skuteczności aktu o usługach cyfrowych. Kluczowe znaczenie będzie miało to, czy platforma zdecyduje się na zmiany w konstrukcji produktu, czy będzie bronić obecnego modelu działania. Ostateczna decyzja Komisji pokaże, w jakim stopniu europejskie regulacje mogą wpływać na sposób projektowania dużych serwisów społecznościowych. Zachęcamy do podzielenia się opinią w komentarzach: czy platformy społecznościowe powinny ograniczać mechanizmy zwiększające czas korzystania z aplikacji?