Raport „Młodzi i przyszłość”, przygotowany przez Inspiring Girls Polska i agencję badawczą IQS, przedstawia obraz aspiracji edukacyjnych polskiej młodzieży. Badanie objęło osoby w wieku 11–17 lat i ujawnia, jakie wartości, wzorce oraz zawody kształtują ich decyzje o przyszłości. Na pierwszym miejscu wśród wartości młodych znajdują się rodzina, przyjaźń i możliwość bycia sobą. Młodzi doceniają rozwijanie zainteresowań i poczucie bezpieczeństwa, a rodziców wskazują jako główne autorytety. Jednocześnie rośnie wpływ mediów społecznościowych i osób znanych z internetu. Najpopularniejszym zawodem, zarówno dla dziewczyn, jak i chłopców, jest influencer. Chłopcy częściej deklarują zainteresowanie informatyką, inżynierią i sportem, natomiast dziewczyny najczęściej marzą o pracy w medycynie, psychologii i zawodach opiekuńczych. Młodzi przyznają, że o wyborze zawodu decydują głównie zarobki oraz ciekawy charakter pracy.
Zapraszamy do dalszej lektury naszej obszernej analizy raportu ⤵️
O czym mówi raport „Młodzi i przyszłość”?
Raport Inspiring Girls Polska obejmujący badanie IQS przeprowadzone wśród młodych w wieku 11–17 lat przedstawia aktualny obraz aspiracji, wartości i wyobrażeń o karierze zawodowej polskich nastolatków. Wyniki badań ilościowych i jakościowych pokazują, jakie czynniki kształtują wybory młodych, jakie zawody uważają za atrakcyjne oraz jakie kompetencje są dla nich i dla przyszłego rynku pracy kluczowe. Dane zwracają uwagę na silną rolę rodziny jako wzorca, rosnące znaczenie mediów społecznościowych i niską świadomość zawodów związanych z nauką, technologią i innowacją.
Co jest ważne dla młodych? Wartości i priorytety nastolatków
Wśród nastolatków dominuje przekonanie, że podstawą ich codziennego funkcjonowania są rodzina, przyjaźń, możliwość bycia sobą i rozwijania zainteresowań. Te cztery wartości wskazuje większość badanych. Młodzi cenią bezpieczeństwo i pewność siebie, a także uczenie się nowych rzeczy i poczucie rozwoju. Dziewczyny i chłopcy wykazują niemal identyczne hierarchie wartości, co wskazuje na spójną orientację życiową w tej grupie wiekowej. Mniej istotne okazują się dla nich kwestie prestiżu czy statusu społecznego, które zwykle kojarzone są z rynkiem pracy dorosłych. W ich percepcji ważniejszy jest sens działania i możliwość realizacji własnej tożsamości.
Kogo młodzi uznają za wzór? Rola rodziny, brak inspiracji z obszarów nauki i technologii
Najsilniejszym wzorcem pozostają rodzice – 65% młodych spontanicznie wskazuje mamę lub tatę jako najważniejszy autorytet. Wśród dziewcząt dominującą postacią jest matka, wśród chłopców – ojciec. Poza rodziną młodzi rzadko wybierają osoby ze świata technologii, kultury, nauki czy polityki. Najczęściej wymieniane są osoby ze sportu, szczególnie Robert Lewandowski, który jest wzorem dla ponad jednej czwartej chłopców. W nauce jedyną szerzej rozpoznawalną postacią pozostaje Maria Skłodowska-Curie.
Badanie pokazuje wyraźny brak zróżnicowanych, współczesnych wzorców, szczególnie kobiecych, w obszarach STEM. Aż 60% młodych przyznaje, że nie zna żadnej kobiety odnoszącej sukces w technologii. To ważny sygnał z punktu widzenia edukacji i budowania równych szans w dostępie do zawodów przyszłości.
Najbardziej atrakcyjne zawody według nastolatków
Największym zainteresowaniem cieszy się zawód influencera, youtubera lub twórcy internetowego. To pierwsza odpowiedź zarówno wśród dziewczyn, jak i chłopców. Wśród chłopców zaraz potem pojawia się informatyka, programowanie i inżynieria, a także sport zawodowy oraz tworzenie gier. W przypadku dziewcząt najsilniejsze aspiracje dotyczą medycyny i zawodów opiekuńczych: lekarka, psycholożka, weterynarka.
Interesujące jest zestawienie tego z odpowiedziami w pytaniu otwartym „Kim chcesz zostać?”. W tej kategorii twórcy internetowi nie są już wskazywani równie często, co sugeruje, że są dla młodych atrakcyjni, ale nie zawsze postrzegani jako realna przyszłość. Dziewczyny częściej myślą o pracy w medycynie lub sztuce, chłopcy o sporcie, technologiach i zawodach inżynieryjnych.
Co decyduje o atrakcyjności zawodu? Perspektywa nastolatków
Młodzi deklarują, że najważniejszym czynnikiem wyboru kariery są wysokie zarobki, na co wskazuje 69% chłopców i 59% dziewczyn. Drugim kluczowym aspektem jest ciekawość wykonywanej pracy oraz przejrzyste informacje o tym, jak wygląda typowy dzień zawodowy. Nastolatkowie chcą wiedzieć, co dokładnie robi się na danym stanowisku, jakie kompetencje są wymagane i jakie daje to możliwości rozwoju.
Prestiż i znaczenie społeczne pracy są dla nich mniej istotne. Wskazuje to na to, że młodzi koncentrują się na pragmatycznych kryteriach wyboru, takich jak stabilność i atrakcyjność finansowa, jednocześnie oczekując możliwości osobistego rozwoju zawodowego.
STEM oczami młodych: małe zainteresowanie i brak wiedzy o technologiach
Tylko co dziesiąte dziecko deklaruje silne zainteresowanie pracą w STEM. 39% mówi wprost, że nie chciałoby pracować w zawodach technologicznych lub inżynieryjnych. Młodzi uważają je za trudne, wymagające bardzo dobrych ocen z matematyki, a jednocześnie przyznają, że mają ograniczone informacje o tym, jak wygląda praca w tych obszarach.
Chłopcy częściej widzą w STEM potencjał innowacji i wyższych zarobków. Dla dziewcząt technologia rzadko jest kojarzona z możliwością własnego rozwoju lub wpływu na przyszłość, mimo że coraz więcej zastosowań STEM łączy się z medycyną – obszarem, który wskazują najczęściej.
Sport a rozwój kompetencji przyszłości: różnice między dziewczynami i chłopcami
Chłopcy znacznie częściej pozytywnie oceniają lekcje WF – 71% z nich czuje się na nich dobrze, a dla 35% są to jedne z ulubionych zajęć. Wśród dziewczyn pozytywne doświadczenia deklaruje 45%, a 22% unika lekcji WF z poczucia dyskomfortu.
Tymczasem dane pokazują, że sport sprzyja rozwijaniu kompetencji istotnych na rynku pracy: pracy zespołowej, odporności, determinacji i konsekwencji. Statystyki dotyczące kobiet na wysokich stanowiskach pokazują, że 94% z nich uprawiało sport w młodości, co odzwierciedla związek między aktywnością fizyczną a kompetencjami przywódczymi.
Kompetencje przyszłości: czego potrzebują młodzi według ekspertów?
Eksperci cytowani w raporcie zwracają uwagę, że w świecie zmieniającym się szybciej niż system edukacji kluczowe są kompetencje adaptacyjne. Według wskazań WEF i OECD należą do nich:
- krytyczne i twórcze myślenie,
- kompetencje cyfrowe,
- umiejętność współpracy,
- odporność psychiczna,
- umiejętność uczenia się przez całe życie,
- świadomość etyczna,
- odpowiedzialność i sprawczość.
Nauczyciele i specjaliści podkreślają, że szkoła wciąż zbyt mocno skupia się na przekazywaniu wiedzy faktograficznej, marginalizując kompetencje społeczne, emocjonalne i projektowe.
Czego potrzebują młodzi, by świadomie planować przyszłość?
Badanie wskazuje na rosnącą potrzebę tworzenia przestrzeni, w której młodzi mogą poznawać różnorodne ścieżki kariery oraz uczyć się kompetencji potrzebnych w zawodach przyszłości. Wyniki pokazują:
- brak zróżnicowanych wzorców poza rodziną,
- silny wpływ mediów społecznościowych,
- ograniczoną wiedzę o zawodach STEM,
- niską świadomość roli kompetencji przyszłości,
- potrzebę wsparcia dorosłych i mentoringu,
- konieczność modernizacji podejścia do edukacji.
Wspieranie młodych w świadomych wyborach zawodowych wymaga zarówno reform na poziomie szkoły, jak i działań społecznych: pokazywania nowych zawodów, wprowadzania programów mentoringowych, promowania kobiet w technologii i rozwijania kompetencji, które pozwolą im odnaleźć się w świecie ciągłych zmian.