„Z albumu dowódcy obozu” – nieznane fotografie z Suwałk z czasów II wojny światowej
14 lipca 2025 roku w Suwałkach odbył się wernisaż wystawy fotograficznej „Z albumu dowódcy obozu”, prezentującej niepublikowane dotąd zdjęcia z czasów II wojny światowej. Ekspozycja oparta jest na unikatowym zbiorze fotografii wykonanych przez Nicolasa Knozera – komendanta niemieckiego obozu jenieckiego Luftwaffe Sonderlager Ost Sudauen, działającego na terenie Suwałk. Autor zdjęć był przed wojną zawodowym fotografem, który zyskał uznanie na dworze cesarskim Austro-Węgier. Podczas wojny nie porzucił aparatu i dokumentował życie codzienne w obozie, którego był przełożonym.
Wystawa, przygotowana przez Stowarzyszenie „Nasza Suwalszczyzna” we współpracy z Centrum Rozwoju Tradycji i Przyszłości, stanowi rzadki przykład materiału wizualnego stworzonego przez osobę bezpośrednio zaangażowaną w działalność niemieckiego aparatu wojennego. Fotografie Knozera, mimo ich wysokiej wartości estetycznej, przedstawiają rzeczywistość jeniecką z perspektywy sprawcy – członka systemu, który dokumentował swoją codzienność w otoczeniu drutów kolczastych i baraków. Wystawa porusza kwestie moralne i historyczne, prowokując do pytań o granice dokumentacji, odpowiedzialność autora i charakter wojennego świadectwa.
Album Nicolasa Knozera został odnaleziony przez reżysera i kuratora wystawy, Krzysztofa Dawida Kowalewskiego, podczas prac nad filmem dokumentalnym „Stalag IF Sudauen”. Materiały z albumu posłużyły do zilustrowania filmu, który także towarzyszy wystawie. Wydarzeniu otwierającemu ekspozycję towarzyszył wykład dr. Stefana Michała Marcinkiewicza z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie – autora scenariusza i opiekuna merytorycznego projektu. Dr Marcinkiewicz od lat bada historię nazistowskich obozów na terenie dawnych Prus Wschodnich, konfrontując przekazy lokalnej pamięci ze źródłami historycznymi.
Wystawa potrwa do 31 lipca 2025 roku, a wstęp na nią jest bezpłatny. Projekt został współfinansowany przez Miasto Suwałki.
